Stvaralačka avantura slikarke Milice Kojčić započeta je tokom ranih osamdesetih godina. U tadašnjim jugoslovenskim likovnim zbivanjima to je vreme izuzetno zanimljivih i burnih promena: posle decenijskog izgnanstva iz vršnih pozicija umetničkih aktuelnosti slika se ponovo vraća na glavnu scenu. Posle okončanih studija na beogradskom Fakultetu likovnih umetnosti likovna kritika Milicu Kojčić veoma brzo prepoznaje kao autentičnog zastupnika novog slikarskog senzibiliteta i novih postmodernističkih tendencija. Ona je među izlagačima velike promotivne izložbe Umetnost osamdesetih (Muzej savremene umetnosti, Beograd, 1983) na kojoj se pokazalo da je njen ničim nesputavani subjektivizam, njeno specifično ikonografsko rešenje, njen snažni sadržinski, formalni i poetski ekspressionizam potpuno “usklađeni” sa postmodernističkim shvatanjem slike i njenog smisla.
Ubrzo će se pokazati da taj početni slikarski i crtački koncept Milice Kojčić nikako nije bio plod trenutne zanesenosti mlade umetnice trendovskom klimom, nego da se radilo o autentičnoj, stamenoj i sasvim personalnoj umetničkoj misli. Od tada pa sve do aktuelnog trenutka, Milica Kojčić je skladno i logično razvijala svoje slikarske i crtačke ideje. U njenim ikonografskim rešenjima predstavljene su čudesne spodobe istovremenog ljudskog i životinjskog porekla, figure zaumnog izgleda nacrtane tipično postmodernističkim načinom dekompozicije vidljivog i slućenog, stvarnog i fantazmagoričnog izgleda, stanja i značenja. Te i takve figure poseduju bogat, višesmislen, snažan i uzbudljiv metaforički potencijal. Tokom poslednje dve decenije dvadesetog veka Milica Kojčić je ostvarila opus koji je u svojoj sadržinskoj, ikonografskoj, plastičkoj i poetskoj strukturi sublimisao suštinske karakteristike vremena epohalne krize. U svim tim slikama i crtežima Kojčićeva se bavila alijenacijom, ugroženošću, frustracijama, strahovima, univerzalnim zlom… Senzibilitetom istinskog umetnika ona je mnogo toga anticipirala a, nažalost, njena umetnička intuicija se tokom svih tih fatalnih devedesetih ubedljivo potvrđivala i postvarivala.
U najnovijoj seriji crteža Milica Kojčić je napravila značajan pomak. Umesto snažne, kontinuirane i uverljive konturne linije kojom su zatvarani figurativni oblici, u novim radovima preovladava znatno tananija, senzibilnija, čak razigranija linija. Simultanim odnosima crne linije i beline hartije podcrtava se tragični karakter nacrtanih predstava. Sasvim diskretno, umetnica povremeno u nekim ostvarenjima dodaje nekakve naznake boje i svedenog kolorizma kojim se podstiče unutarnja atmosfera nacrtanih predstava.
U sadržinskom smislu sve te nacrtane spodobe oslobođne su svih životinjskih atributa i dobijaju ljudsko obličje. Umetnica sada crta ljudsku figuru, portret, aktove; crta ljude posle proživljenog zla. Nesreća je ostavila trag u nacrtanim očima, na linijama i sudbinom izboranim i izbrazdanim licima, na umornim i slomljenim figurama, poleglim aktovima. Na jednom crtežu, iznad glave ležećeg akta je nacrtan prizor čija se karakteristična konstruktivna prečaga doima pout nadgrobnog krsta…Svi ti nesrećni i napaćeni ljudi kojima se bavi Milica Kojčić nemaju nikakvih iluzija. Život ih je istrošio i pregazio, svi su bez nade i smisla.
U plastičkom smislu ovde se radi o klasičnom crtežu u kojem linija ima primarnu ulogu. Linija je suverena u opisivanju figure, verodostojna je u dokumentarisanju viđenog i doživljenog, ali je, istovremeno i neprikosnovena u izražavanju jednog umetničkog senzibiliteta. Milica Kojčić svojim crtežima ispoljava nekakav snažan ali nikako previše bučan ekspresivitet. Sve te ljude Milica Kojčić crta saučesnički, oni su deo njene i naših biografija. Zato u svom tim linijama, crticama, tačkastim potezima o tragovima ima puno istinske tragičnosti, ima mnogo od onog usuda kojim su objedinjene sve naše sudbine u vremenu epohalne krize na raskršću vekova i melenijuma.
Možda je za utehu da ljudi sa Miličinih crteža poseduju jedino iskustvo crteža. Linija je njihovo istinsko, egzistencijalno obeležje. Od linije su sazdani kostur, krvotok i nervatura…Linijom protiče i ostvaruje se životnost što nas približava umetnici koja je imala snage da kroz sopstvenu dušu propusti sve te sudbinske manifestacije sveta i vremena u kome živimo te da nam ih predstavi kao crtačku i duhovnu sublimaciju, kao kreaciju, kao svojevrstan znak ljudskosti koja nam je itekako potrebna i koju samo istinska umetnost može da nam duguje.
Sava Stepanov
