SADRŽAJ

PREDGOVOR

POGLAVLJE PRVO
IMPERATORI SA TLA SRBIJE ČIJE SE TAČNO MESTO ROĐENJA NE ZNA
Poslednji paganski car (Konstancije Hlor)
Imperator prognan u zaborav (Licinije)
Nepismeni ratnik-uzurpator (Vetranion)

POGLAVLJE DRUGO
IMPERATORI SA TLA SRBIJE ČIJE JE MESTO ROĐENJA TAČNO UTVRĐENO
SIRMIUM (Sremska Mitrovica)
Smrt u zamci varvara (Trajan Decije)
Sa rukom na maču (Aurelijan)
Imperator nad kojim su plakale ubice (Prob)
Silnik koji je voleo laskavce (Maksimijan Herkulije)
Car pesnik (Konstancije II)
Uništitelj paganstva (Gracijan)

SINGIDUNUM (Beograd)
Vladavina pod lošim znamenjem (Jovijan)

VIMINACIUM (Stari Kostolac)
Javna kupatila (Thermae)
Severna kapija (Porta Praetoria)
Mauzolej
Cela vladavina na Viminacijumu (Hostilijan)
Domus Scientiarum Viminacium

ĐERDAP, GVOZDENA VRATA
Rimsko graditeljstvo na prostoru Đerdapa
Grof Marsilji, diplomata i prirodoslovac
Apolodor ir Damaska, carski arhitekta
Diana (Karataš)
Pontes (Kostol)
Pons Traiani (Trajanov most)

ŠARKAMEN (Vrelo)
Car kojeg je izdao Jupiter (Maksimina Daja)

FELIX ROMULIANA (Gamzigrad)
Zmijsko leglo na ruševinama carskog grada
Od tračkog pastira do vladara imperije (Galerije)

NAISSUS ET MEDIANA (Niš i Brzi Brod)
Gradovi u zemlji Dardanaca
Bronzana ograda sa Medijane
Božanski pokoritelj varvara (Klaudije Gotski)
Imperator zle kobi (Flavije Sever)
Car koji je Rimu doneo hrišćanstvo (Konstantin Veliki)
Romej u vojsci varvara (Konstancije III)

IUSTINIANA PRIMA (Caričin Grad)
Grad u vrleti kojim je Justinijan veličao svoje ime
Car kojim je vladala carica ( Justinian I)

POGLAVLJE TREĆE
HRIŠĆANSTVO NA TLU SRBIJE
Rano hrišćanstvo na prostoru Prve Mezije i Druge Panonije
Ranohrišćanski episkopi podunavskih provincija Ilirika

REČNIK NEPOZNANICA

IZVORI I LITERATURA

BIOGRAFIJE AUTORA

CONTENTS

FOREWORD

CHAPTER I
EMPERORS ORIGINATING FROM THE TERRITORY OF SERBIA WHOSE EXACT PLACE OF BIRTH HAS NOT BEEN IDENTIFIED
The Last Pagan Emperor (Constantius Chlorus)
Emperor Banished to Oblivion (Licinius)
Illiterate Warrior - the Usurper (Vetranio)

CHAPTER II
EMPERORS ORIGINATING FROM THE TERRITORY OF SERBIA WHOSE EXACT PLACE OF BIRTH HAS BEEN IDENTIFIED
SIRMIUM (Sremska Mitrovica)
Killed in Barbarian Trap (Traianus Decius)
With Hand on Sword (Aurelianus)
Emperor Mourned by His Killers (Probus)
Ruffian Surrounded by Hipocrites (Maximianus Herculius)
Emperor and Poet(Constantius II)
Destroyer of Heathen`s (Gratianus)

SINGIDUNUM (Beograd)
Reign under the Bad Auguries (Iovianus)

VIMINACIUM (Stari Kostolac)
Public Baths (Thermae)
Northern Gate (Porta Praetoria)
Mausoleum
Whole Reign on Viminacium (Hostilianus)
Domus Scientiarum Viminacium

ĐERDAP, THE IRON GATE
Roman Architecture in the Đerdap Area
Count Marsigli Diplomat and Naturalist
Apolodor of Damascus, the Imperial Architect
Diana (Karataš)
Pontes (Kostol)
Pons Traiani (Trajan`s bridge)

ŠARKAMEN (Vrelo)
Emperor Betrayed by Jupiter (Maximinus Daia)

FELIX ROMULIANA (Gamzigrad)
Serpent`s Layer on Ruins of the Imperial Palace
Trachian Shepherd on Emperor`s Throne (Galerius)

NAISSUS AND MEDIANA (Niš and Brzi Brod)
Cities in Dardanian Lands
Bronze Railing From Mediana
Divine Conqueror of Pagans (Claudius II Gothicus)
Evil Fate of Emperor (Flavius Severus)
The Emperor who brought Christianity to Rome (Constantinus I Magnus)
A Roman in the Army of Barbarians (Constantius III)

IUSTINIANA PRIMA (Caričin Grad)
City in Wilderness Named after Iustinian
The Emperor who was ruled by His Empress (Iustinianus I)

CHAPTER III
CHRISTIANITY IN THE TERRITORY OF MODERN SERBIA
Early Christianity in the Territory of Moesia Prima and Pannonia Secunda
Early Christian Bishops of the Province of Illyricum

GLOSSARY
SOURCES AND REFERENCES
BIOGRAPHIES

PREDGOVOR

Daleko od Rima, na nepredvidivom Dunavu, Rimsko carstvo je ustanovilo svoju granicu – limes. Ova utvrđena granica prostirala se od severne Engleske, od granice sa Škotskom preko Nemačke, Austrije, Mađarske, Srbije, Rumunije i Bugarske do Iraka i Irana, uključujuči prednju Aziju sa Turskom i ceo submediteranski deo severne Afrike. Niz utvrđenja podignut je duž puta kojim su legije marširale u pohode na varvarska plemena preko Rajne i Dunava. Na toj dugačkoj odbrambenoj liniji ispresecanoj hiljadama manjih utvrđenja, uspostavljeno je oko 40 legijskih logora, takozvanih kastruma (castrum). U njima su boravile rimske jedinice, legije koje su brojale između pet i šest hiljada vojnika. Veoma značajna je činjenica da su najelitnije rimske trupe u kasnoj antici regrutovane upravo sa ovih naših prostora. Za vojskom, koja je razgranatom putnom mrežom lako stizala iz udaljenih azijskih i afričkih provincija u najudaljenije delove zapadnog dela Rimskog carstva, pošli su i trgovci i zanatlije – tako su brzo nikli gradovi duž svih važnih komunikacija. Gornja Mezija i Donja Panonija, od sredine III veka, za nešto manje od dve stotine godina su od marginalnih pograničnih provincija postale središte zbivanja u Carstvu. Područje Ilirika i njegove elitne trupe iznedrile su osamnaest imperatora koji će vladati Carstvom u vreme najdubljih kriza. Od druge polovine III veka, pa do sredine IV veka kada je Rimsko carstvo u krizi, ovaj prostor izuzetno dobija na značaju.
Najnovija arheološka istraživanja na Viminacijumu (Viminacium), glavnom gradu rimske provincije Gornje Mezije (Moesia Superior) – u kasnoj antici Prve Mezije (Moesia Prima) – ukazuju na to da je ovaj veliki grad i legijski logor bio tranziciona tačka između Zapada i Istoka, onda kada je prestonica iz Rima preseljena na istok u Konstantinopolj. Bogatstvo materijala nađenog poslednjih godina na Viminacijumu to potvrđuje, i to naročito nalaza iz prvih decenija IV veka. Rimski imperatori rođeni u bogatim gradovima na limesu ili u vrletima zaleđa, promeniće lice sveta kakav je do tada postojao. Imajući u vidu da osamnaest  rimskih imperatora rođenih na teritoriji današnje Srbije predstavljaju petinu ukupnog broja svih rimskih careva i najveći broj rimskih imperatora rođenih van Italije, pod rukovodstvom Arheološkog instituta i dr Miomira Koraća, pokrenut je projekat Itinerarium Romanum Serbiae ili Putevima rimskih imperatora po Srbiji. Osnovna ideja projekta je da se sva carska mesta na teritoriji Srbije, koja su od nemerljivog istorijskog i arheološkog značaja povežu u jednu celinu, kakva je postojala dok je Rimsko carstvo bilo na obalama Dunava. Projekat ima panevropski značaj i cilj da se poveže sa carskim mestima u drugim rimskim provincijama na teritoriji Rimskog carstva, gde su rođeni ili obitavali rimski imperatori. Njegov poseban značaj je i u povezivanju i oživljavanju rimskih puteva u Rimskom carstvu (na primer Via militaris), a naročito duž utvrđene rimske graniče - limesa. Gradovi i palate zabeleženi na požutelim papirusima iz starih arhiva samo na ovaj način mogu biti ponovo vraćeni u život. Ruševine će se pomaljati iz zemlje koja ih je prekrivala vekovima. Ono što je nekada sistematski rušeno sada je potrebno ponovo podići. Jednom stečena slava biće vraćena rimskim gradovima u Srbiji. Putevi rimskih imperatora treba da povežu sva mesta s bogatim antičkim nasleđem u kulturnu rutu dugačku više od 600 kilometara i iskoristi je za razvoj kulturnog turizma. To je nasleđe ne samo Srbije nego cele Evrope i sveta.

ENGLISH VERSION

FOREWORD
Far away from Rome, on the unpredictable Danube, the Roman Empire set up its border – limes. This established border extended from northern England, i.e. from the border with Scotland, across Germany, Austria, Hungary, Serbia, Romania and Bulgaria up to Iraq and Iran, including the Near East with Turkey and the entire sub-Mediterranean part of North Africa. A series of fortifications were built on either side of the road along which the legions marched during the campaigns against the barbarian tribes across the Rhine and the Danube. About 40 legion camps, the socalled castrums (castrum) were built on that long defence line criss-crossed with thousands of smaller forts. They served for stationing Roman troops, i.e. legions which were 5000 to 6000 strong. What is particularly important to note is that the crack Roman troops were recruited precisely on our areas. The army coming via a ramified road network from distant Asian and African provinces easily reached the most remote areas of the western part of the Roman Empire, followed by traders and craftsmen, so that cities cropped up soon along all major road communications. Starting from the middle of the third century AD, the former marginal border provinces of Upper Moesia and Lower Pannonia became the focus of events in the Empire in the following almost two hundred years. Illyricum and its crack troops gave birth to seventeen emperors who ruled the Empire during the period of the deepest crises. It is indicative that from the latter half of the third to the middle of the fourth centuries AD, when the Roman Empire was undergoing a crisis, this area gained in importance. The most recent archaeological explorations on the site of Viminacium (Viminacium), the capital of the Roman province of Upper Moesia (Moesia Superior), in late ancient time First Moesia (Moesia Prima), have shown that this large city and legion camp was the transition point between the West and the East, at the time when Rome as the capital was transferred to the East, to Constantinople. This is attested by the abundance of items found in Viminacium in recent years, especially relating to the first decades of the fourth century AD. The Roman emperors born either in the rich cities on the limes or in rugged hinterland changed the face of the world that existed until then. Having in mind that seventeen Roman emperors were born on the territory of present-day Serbia represent a fifth of the total number of all Roman emperors and the largest number of emperors born outside Italy, a project titled ITINERARIUM ROMANUM SERBIAE or ROAD OF ROMAN EMPERORS IN SERBIA was launched. The purpose of the project is to link together all these places of immeasurable historical and archaeological importance so as to make up a whole as existed when the Roman Empire stood on the banks of the Danube. Only in this way can the names of cities and palaces recorded on yellowed papyrifrom old archives be brought back to life. The ruins emerge slowly from the round which covered them for centuries. What used to be systematically destroyed needs now to be raised anew. The ancient glory of Roman cities on our soil must be restored. The Road of Roman Emperors should link up all the places with rich ancient heritage to make up a cultural route more than 600 km long and put them to use as a resource for enhancing cultural tourism. They represent not only Serbia’s heritage but also that of Europe and the world.