TRANSFORMISANJE SEĆANJA. POLITIKA SLIKA

Fikret Atay, Yael Bartana, Michael Blum, Mariana Castillo Deball, Mounir Fatmi, Ghazel, Irena Kelečević, Irena Lagator, Moataz Nasr, Sean Snyder, Milica Tomić, Milica Topalović, Florin Tudor i Mona Vatamanu, Urtica (Violeta Vojvodić i Eduard Balaz), Luca Vitone

Selektori: Astrid Wege (Cologne) i Miodrag Krkobabić (Beograd)

Pitanje kako tretiramo našu prošlost, kako naša sećanja utiču na viđenje naše sadašnje stvarnosti i forme u kojima ova prizivanja prošlosti postaju očigledna – ovo su neke od glavnih ideja 24. Memorijala Nadežde Petrović, najstarije bijenalne likovne manifestacije u Jugoslaviji. Osnovan 1960. godine kao priznanje Nadeždi Petrović (Čačak 1873 - Valjevo 1915), jednoj od najuticajnijih umetnika u regionu početkom 20. veka, kao i  da podseti na jednu od prvih medjunarodnih likovnih izložbi u Srbiji 1904. godine, Memorijal se potvrđuje kao platforma savremene umetnosti.
Razmišljajući kako i do koje mere prošlost nadahnjuje viđenje sadašnjosti koja se veoma često smatra kao realnost onih koji vladaju, Transformisanje sećanja bavi se temom koja ima mnogostuki odjek u društvenim i političkim stvarnostima našeg vremena; takođe ima odjeka u kontekstu nedavne istorije kao i u sadašnjosti u zemljama bivše Jugoslavije. Dok su obraćanja u politici na prošle dogadjaje često instrumentalizovana i prate logiku pojednostavljivanja motivisanu željom da osiguraju (ili odrede) sopstveni identitet i osećaj pripadanja, što kao rezultat može da dovede do isključenja, Transformisanje sećanja deluje na pretpostavku da su trenuci imaginacije i projekcije uvek neraskidivo vezani sa prošlošću i tako u koncepciji sadašnjosti i budućnosti – sa opservacijom koja je presudna za mnoga umetnička dela. Na ovaj način oni svesno decentralizuju perspektivu posmatrača da bi stvorili prostore refleksije i da bi podigli svest za mehanizme amnezije.

Nagrada žirija 24. Memorijala Nadežde Petrović:
Profesor Beatrice von Bismarck, Berlin/Lajpcig, Ursula Frohne, Cologne, Mileta Prodanović, Beograd

FIKRET ATAY
Video “Bang Bang” (2003) prikazuje četiri dečaka kako se “igraju” rata na železničkoj stanici. Kamera – ručna, klima se u stilu izveštaja iz rata uživo i sa posebnim osećajem za kadriranje – prati dva tabora dok nišane jedni na druge pištoljima igračkama kao igračI u video igricama. Deca nisu profesionalni glumci i ne obraćaju pažnju na umetnika. AludirajućI u svom naslovu na pesmu Nensi Sinate “Bang, Bang (Moj dragi me ubio)”, ovaj video prikazuje svakodnevnu dokolicu dečaka širom sveta. Prema pozadini politički nabijene realnosti Betmena, Atain rodni grad blizu turske granice sa Irakom, dobija se drugo značenje – i istovremeno se ističu modeli i šifre koji su zajednički za sve nas.

YAEL BARTANA
Film “Vreme drhtanja” (2001) je snimljen u Tel-Avivu sa nadvožnjaka na autoputu na Dan sećanja na vojnike. Kao što Yael piše, “film opisuje kako je viđen minut ćutanja u saobraćaju za vreme oglašavanja sirenama u celoj zemlji. Memorijali koje organizuje država, ceremonije i vojni dogadjaji odredjuju tradiciju i oblikuju nacionalni identitet. Oni su moćni i stoga opasne pojave koje ovekovečuju modele lojalnosti i neznanja. Interesuje me energija države koja propisuje sistem vere i osoba koja to prihvata.” Prikazan u Čačku, film “Vreme drhtanja” nailazi na odjeke i u nedavnoj prošlosti bivše Jugoslavije: ovde se nekada saobraćaj usporavao kada se minutom ćutanja odavala počast Titu na dan njegove smrti.

MICHAEL BLUM
U radu “Trač ili kako je Samanta Foks pomogla Čačku da stekne slavu” (2007), Michael Blum prati nejasne pravce priče koja je objavljena u novinama, websajtovima i blogovima. Prema njima, postojao je projekat da se podigne statua nekadašnjoj devojci sa duplerice i pevačici Samanti Foks u Čačku, pošto je prihvatila da se pojavi u gradskoj koncertnoj hali, očigledno sledećI trend posvećivanja spomenika međunarodnim zabavljačima u bivšoj Jugoslaviji, kao što su Brus Li u Mostaru i Silvester Stalone u Žitištu. Blumova istraga u Čačku pokazala je da objavljena priča nije baš sasvim tačna. Ali umesto odbacivanja trača kao nepouzdanog i trivijalnog, Michael Blum ga prihvata kao simptom našeg vremena – i posvećuje mu spomenik koji treba da završi mašta posmatrača.

MARIANA CASTILLO DEBALL
Na osnovu svog istraživanja u Čačku, Mariana Castillo Deball postavlja pozorišni komad u Domu kulture. Koristeći stil dečje priče ona upućuje na tri karakteristike: mašina za ubrzano starenje papira u Narodnoj biblioteci u Beogradu koja čini da papir izgleda starije; ogroman fikus u Domu kulture; i arheološki ostaci rimskih kupatila u Čačku. Svaki objekat će ispričati svoju sopstvenu priču. MešajućI različite slojeve i perspektive, Deball nudi alternativnu formu kazivanja istorije. Ovaj pozorišni komad će biti prikazan u Domu kulture na otvaranju. Dodatno umetnica predstavlja umetnikovu knjigu u prostoru Galerije, opet u stilu dečje knjige priča.

MOUNIR FATMI
“Manipulacija” (2004) je krupan plan dve šake koje se neprestano igraju sa Rubikovom kockom, dok pokušavaju da svaku stranu kocke pretvore u jednu boju. Postepeno kocka gubi svoje boje. Od milijardi mogućih kombinacija konačno ostaje samo jedna. Crna zamenjuje prethodne boje, a kockast oblik takođe nas podseća na Kabu, jedan od najmoćnijih simbola na svetu. Pretvorena u crnu kocku igra prestaje da bude interesantna.

IRENA KELEČEVIĆ
“Senke prošlosti” (2007) započinju u posebnom trenutku istorije Čačka i bivše Jugoslavije koja je materijalizovana u Spomeniku četiri vere. Na inicijativu Antiratne organizacije žena P@S FIDAC u kojoj je jedan od osnivača bila i Nadežda Petrović, spomenik je posvećen svim vojnicima koji su ubijeni u ovom regionu za vreme prva dva Balkanska rata i u Prvom svetskom ratu i spaja simbole četiri vere kojima su pripadali ubijeni vojnici (pravoslavna i katolička - hrišćanstvo, islam, jevrejska). Pod okupacijom nacista za vreme Drugog svetskog rata, jevrejski i islamski simboli su uklonjeni. 66 godina kasnije Irena Kelečević će obnoviti spomenik – ovim činom ona sprečava da izbledi sećanje na sudbonosne istorijske dogadjaje.

IRENA LAGATOR
“Posle sećanja” je knjiga koja se sastoji od novčanica od 200 dinara na kojima je slika Nadežde Petrović. Ova novčanica sama po sebi je omaž jednoj od najuticajnijih umetnica ovog regiona početkom 20. veka. Projekat Lagatorove poboljšava nekoliko slojeva značenja spajajući nove i starije novčanice koje pokazuju tragove njihove upotrebe kroz vreme. “Posle sećanja” nije samo spomenik Nadeždi Petrović i njenim idejama “Povezivanja” i “Različitosti”, već takođe odražava nedavnu istoriju “Jugoslavije”, odnosno Srbije: na primer, na novoodštampanim novčanicama reč “Jugoslavija” je nestala.

MOATAZ NASR
“Eho” (2003) je video projekcija sa dva ekrana prikazujućI jednu uz drugu scenu iz popularnog filma iz 1969. Al-Ard Yousefa Chahinea sa scenom snimljenom u uzavreloj današnjoj prodavnici kafe. Kratak monolog koji govori glavni junak filma je glavni deo Chahineovog filma snimljenog po romanu Abdel Rahman El Sharkawia, koji opisuje borbu Egipćana protiv britanske okupacije za vreme tridesetih godina 20. veka. U ovoj sceni filmski protagonista izražava svoje frustracije u odnosu na pasivan stav Egipćana. 2003. godine, jedna mlada žena je prikazala film u sred prodavnice kafe u centru Kaira, sekvence su odzvanjale jedna o drugu namećući pitanje da li sadašnja politička i društvena situacija stagnira kao i 1933. i 1968. godine.

GHAZEL
U radu “Urbani pejzažI” (2007) Ghazel stavlja jedan pored drugog dva “portreta”: Jedan predstavlja uličara tinejdžera iz crnačkog geta, ikonu mladića crnca u današnjem zapadnom svetu. Drugi pokazuje jednu urbanu situaciju, ružnu stambenu zgradu u getu. Ovaj mladić je postavljen u stilu klasičnog portretisanja, predstavljajućI ga u položaju moći i ugleda, njegov pokret i pogled ukazuju na značaj. Prikazani kao slike u zamračenom prostoru sa obojenim zidovima – aludirajućI na salon iz 19. veka – video ekrani odslikavaju konstrukciju slika moćI i dvosmislenosti identiteta. Oni konfrontiraju kodove samopredstavljanja sa urbanom stvarnošću pokazujući mane zapadne civilizacije i njenu istoriju kolonijalizma.

SEAN SNYDER
Sean Snyderov rad se vrti oko izgrađene sredine i medija. Radeći sa fotografijom, videom i tekstom, on temeljno analizira ulogu ideološkog predstavljanja u konstukciji urbanog i medijskog prostora. Njegova praksa zasnovana na istraživanju koristi materijale koje sam proizvodi kao i one koji se ponovo preradjuju da bi otkrio pokazatelje koji funkcionišu kao simptomi ideološkog predstavljanja i rušilačkih kontrapunktova u odnosu na nadmoćno znanje. Snyder analizira implicitan vizuelni i tehnološki vokabular pravljenja slike i njenog širenja. Eksperimentišući sa raznim metodama reprodukcije sličnih stvari i digitalne slike, Snyder ističe konstruisanu prirodu medijskih dogadjaja i dovodi u pitanje ideju stvarnog.

MILICA TOPALOVIĆ
“Portret tridesetšestogodišnjaka” (2007) Milice Topalović je portret jedne zgrade, biljke i osobe gde se prepliću lična sećanja i kolektivna istorija. To je arhiva priča koje odjekuju kao i arhitektonski pogled – deo kroz hol Doma kulture u Čačku sa ogromnim fikusom koji gleda na Centralni trg. Ono što najviše interesuje autora je prebrojavanje na masivnoj modernoj intervenciji u centru jednog srpskog grada kao i arhitektura zgrade 36 godina posle otvaranja – propadanje, ono što nedosdtaje i ono što je novo. Ponovo interpretirajući konvencije arhitektonskog vokabulara, Portret tridesetšestogodišnjaka dočarava razne slojeve prošlosti u jednoj seriji fotografija.

MILICA TOMIĆ
“Politika sećanja” je najskorija manifestacija projekta koji je počeo 2002. godine. Tu se, na inicijativu jednog građanina uključujući umetnike, teoretičare, arhitekte i pisce u Beogradu kritikovala najava lokalnih vlasti za podizanje spomenika posvećenog žrtvama ratova u bivšoj Jugoslaviji. Razmišljajući o složenoj ideji žrtve, “Politika sećanja” utvrđuje kompleksne procese koji su pokrenuti kada ulaze u kako lično tako i u ideološki ispunjeno nabojem i osporavano polje javnog sećanja. Knjiga dokumentuje razgovor sa inicijatorima ovakvog spomenika u Beogradu, sa invalidima i veteranima ratova devedesetih i sa roditeljima koji su tamo izgubili decu. Stavljene na gomilu u galerijskom prostoru knjige se mogu uzeti – Milica Tomić podiže spomenik koji se rasipa.

FLORIN TUDOR I MONA VATAMANU
Kritički odraz nasledja režima nekadašnjeg rumunskog vođe Nikolae Čaušeskua igra glavnu ulogu u radu Mone Vatamanu i Florin Tudor. U “Vacaresti” (2006), oni rekonstruišu prošli režim podižući spomenik poraza – anti spomenik –koji postaje vidljiv samo dok traje predstava na videu. Na ogoljenoj livadi od zime, jedan mladić, Florin Tudor, hoda spoljnim linijama plana temelja manastira Vacaresti koji je srušen da bi se izgradila Čaušeskuova takozvana Narodna palata. Video pokazuje da je umetniku teško da ide dalje: istraživanje nesigurnog terena koji čini nedavnu prošlost rumunskog prisustva.

URTICA – Violeta Vojvodić, Eduard Balaž, Daniel Stevanović
Umetnička i medijska istraživačka grupa Urtica predstavlja novu verziju svog projekta “Društvena mašina” v.5. Proizvedena kao aplikacija Interneta, baza podataka CBTI – kulturna bihevioristička informacija koja može da se prenese (tekstualne i vizuelne poruke koje upravljaju našim svakodnevnim ponašanjem) – “Društvena mašina” obezbeĐuje kolektivno prikazivanje za razne inpute autora. U Čačku, Urtica stvara novi set CBTI koji se odnosi na specifično okruženje Galerije Nadežda Petrović: policija, sud, crkva i Narodni muzej, koristeći galerijsku fasadu kao mesto intervencije. Označavanjem institucija koje su zadužene za moć, kao “čuvari” društvenog sistema, Urtica stavlja u središte pažnje pitanje “ko čuva čuvare”.
http://urtica.org/socialengine

LUCA VITONE
Zastave i transparenti su orjentaciona ideja i znak pripadanja. Oni služe kao simboli za naciju, zajednicu ili ideju. U “Nulla da dire solo da essere” (2004/2007) Luka Vitone vezuje ikonografiju anarhističkog pokreta za ikonografiju Roma. Crveni točak se odnosi na njihov nomadski stil života, dok citati slobodnih mislilaca na nekima od transparenata odražavaju se na odnos individue i društva kao i na motiv pokreta i putanje. Izloženi u pešačkoj zoni Čačka, gde transparenti normalno služe kao nosači za reklamiranje komercijalnih proizvoda, Vitonove zastave mešaju se u javni prostor i istovremeno ga dešifruju. One stvaraju trenutna mesta i stvarnim i imaginarnim.

ENGLISH VERSION

Tranforming Memory. The Politics of images
24. Memorial Nadežda Petrović, Čačak

Fikret Atay, Yael Bartana, Michael Blum, Mariana Castillo Deball, Mounir Fatmi, Ghazel, Irena Kelecevic, Irena Lagator, Moataz Nasr, Sean Snyder, Milica Tomic, Milica Topalovic, Florin Tudor & Mona Vatamanu, Urtica (Violeta Vojvodic & Eduard Balaz), Luca Vitone

Curated by Astrid Wege (Cologne) and Miodrag Krkobabic (Belgrade)

The question of how we deal with our past, the way our memories influence the perception of our present reality and the forms in which these invocations of the past become manifest – these are some of the central ideas of the 24th Memorial of Nadezda Petrovic, the oldest biennial art manifestation in Yugoslavia. Founded in 1960 both to acknowledge Nadezda Petrovic (Čačak 1873 – Valjevo 1915), one of the most influential artists of the region from the early 20th century, and to remind one of the first international art exhibition in Serbia in 1904, Memorial has established itself as a platform of contemporary art.
In reflecting how and to what extent the past imbues the perception of the present which very often is considered to be the presiding reality, Tranforming Memory takes up a subject that resonates in manifold ways in the social and political realities of our time; it also reverberates the context of the recent history as well as the present in the countries of former Yugoslavia. While references in politics to past events are often instrumentalized and follow a logic of simplification motivated by the desire to reassure (or define) one’s own identity and a sense of belonging, which in turn may produce exclusions, Tranforming Memory acts on the assumption that moments of imagination and projection are always inherent in the relation to the past and thus in the conception of the present and future – an observation crucial to many artistic works. In doing so they consciously decentralize the perspective of the beholder in order to create spaces of reflection and to raise the awareness for the mechanisms of amnesia.

Jury of the 24th Memorial NADEŽDA PETROVIĆ award:
Prof. Beatrice von Bismarck, Berlin/Leipzig, Ursula Frohne, Cologne, Mileta Prodanovic, Belgrade

FIKRET ATAY
The video "Bang Bang!“ (2003) shows four boys “playing” war in a railway depot. The camera – hand-held, wobbling in the style of live war coverage and with a particular sense for framing – follows the two teams while they target each other with toy pistols like players in a video game. The kids are not professional actors and pay no attention to the artist. Alluding in its title to Nancy Sinatra’s song “Bang, Bang (My Baby Shot Me Down)”, the video puts on view an everyday pastime of boys throughout the world. Against the backdrop of the politically charged reality of Batman, Atay’s hometown near Turkey's border with Iraq, it takes another meaning – and at the same time exposes patterns and codes that are common to us all.