Koncepcija 36. Sopoćanska viđenja: Savremenost na iskustvima tradicije

Selektor: Olivera Vukotić

Snagom svoje duhovnosti, umetnost je oduvek davala identitet podneblju u kome nastaje. Tako je bilo pre osam vekova kada je građen manastir Sopoćani, tako je i danas kada je ovaj region isprepletan različitim kulturološkim modelima. U tom dijalogu recentne i umetnosti ranijih epoha, 1975. godine godina nastala je Likovna kolonija „Sopoćanska viđenja“. Četvorodecenijska istorija, ovu likovnu smotru izdavaja kao jednu od najznačajnijih na ovim prostorima a svaki selektor kolonije, zajedno sa izabranim umetnicima, teži da potvrdi dosegnute domete i istovremeno postavi nove, više ciljeve.
Koncepcija ovogodišnjeg saziva „Sopoćanska viđenja“ je „Savremenost na iskustvima tradicije“. Neposredna blizina manastira Sopoćani, u kojoj su umetnici stvarali, na najdirektniji način je odredila temu kolonije. Grandiozno slikarstvo Sopoćana predstavlja najveći domet u umetnosti te vrste u Evropi krajem 13. veka. U nekim aspektima ono se oslanja na iskustva umetnosti drugih civilizacija, kao što su se i kroz čitavu istoriju umetnosti pojave i pravci međusobno uslovljavali i preplitali. Često negiranje uticaja različitih medijskih i stilskih jezika je nepotrebno, jer upravo bogatstvo različitosti daje draž savremenoj umetnosti. Koncept „Savremenost na iskustvima tradicije“ je zasnovan na sagledavanju umetnosti danas i nameri da se kroz izložena dela reprezentuje jedan segment sa aktuelne likovne scene. Navedeni koncept nije podrazumevao rad na zadatu temu, već naprotiv, likovni rukopisi autora na najbolji način pokazuju da su dometi svetske istorije umetnosti, kao i nasleđe koje nas okružuje, bazični podsticaj za stvaranje vlastitog umetničkog univerzuma.
Učesnici 36. saziva „Sopoćanska viđenja“ su: Muhamed Đerlek, Ivanka Živković, Vesna Knežević, Radomir Knežević, Radmila Lizdek, Ranka Lučić Janković, Vukašin Milović, Bojan Otašević, Mehmed Slezović i Ervin Ćatović. Ovi stvaraoci su različitih generacija i stilskih opredeljenja. Većina učesnika kolonije su po vokaciji slikari (Ivanka Živković, Vesna Knežević, Radomir Knežević, Radmila Lizdek i Ervin Ćatović) i na koloniji su svoje interesovanje usmerili ka štafelajnoj slici, osim Radomira Kneževića čiji je modus likovnog promišljanja prostorna instalacija i crtež. Grafičari takođe ostaju u domenu svojih primarnih opredeljenja (Ranka Lučić Janković, Mehmed Slezović i Bojan Otašević), s tim što se Otašević predstavio kao slikar. Vajar Vukašin Milović pored skulpture likovni senzibilitet je iskazao i u crtežu, a karikaturista Muhamed Đerlek se takođe opredelio za slikarsku disciplinu. Sve to ovaj saziv čini raznovrsnim i kvalitativno bogatim.
Šta je sve sadržano u nevidljivim i vidljivim vezama između ovih stvaraoca i energije prostora u kojem su radili, najbolje se reflektuje kroz nastale radove. Izložena dela daju jedan isečak duhovne energije podneblja i vremena u kojem je zabeležena njihova vizija i ideja.
Karikaturista Muhamed Đerlek je ovog puta svoje ideje transponovao na platno. Svedeni oblici u funkciji su jezgrovitih likovnih iskaza. U tom cilju slikana predstava je kompoziciono i hromatski uprošćena, dok je crtež osnovni gradivni element. Nosioci radnje su ljudske figure čiji položaji tela i međusobni odnos prenosi poruku a blago intonirana osnova slike pojačava njeno psihološko dejstvo. Naglašena kontura dodatno ističe umetnikov afinitet ka crtežu i istovremeno pojačava snagu ideje.   
Ivanka Živković je slikar koji se služi klasičnim slikarskim sredstvima. Radovi nastali na „Sopoćanskim viđenjima“ dokaz su njenog neprekidnog istraživanja umetničkog izraza u kojem se oseća kontinuitet prošlog i sadašnjeg. Plod kao simbol esencije i vrhunca jednog stanja i semena sledećeg, je svojevrsno poistovećivanje ličnih stanja i emocija sa vizijom prirode. Razigran gest gradi hromatski raskošan centralno organizovan motiv dok je kao njegov kontrapost postavljen monohromno tretiran horizont.
Vesna Knežević umetnosti prilazi kao utočištu u kojem reflektuje emocionalno stanje svoje duše. Ljubav prema voljenom biću je njen slikarski mikrokosmos. U njemu je sve podređeno čarobnom trenutku nežnosti i dodira dva bića. Taj momenat spajanja energija umetnica transponuje i kroz poetsko jedinstvo izraza. U njenim prizorima utkana je i naša velika tradicija kolorističkog slikarstva. Vrednosti čiste i intezivne boje, odlučan gest, jednostavan crtež, slobodan pristup formi, samo su neki od elemenata koji to potvrđuju.
Radomir Knežević neguje poseban odnos prema likovno-sadržajnoj strukturi dela. Banja, jedan on novopazarskih kulturnih spomenika, inspiracija je za njegov umetnički rad. Ova autentična tema analitički je razložena u crtežu a potom realizovana u prostornoj instalaciji. Tragovi onoga što je nekada postojalo dobili su obris u tananom i vibrantnom radu autentične pojavnosti. Naglašena visina ove prostorne instalacije može se posmatrati i kao duhovna vertikala prostora. Na taj način se emanira postojanje Banje kao jednog od simbola Novog Pazara.
Motivsko polazište za svoje asocijativne predele Radmila Lizdek nalazi u rodnoj Hercegovini. Dominantni sivo-plavi tonaliteti u osnovi slike su personifikacija kamena koji je jedan od sinonima ovog podneblja.  Nataložena lična i istorijska iskustva na platnu dobijaju novo obličje. U njemu su boja i gest nosioci semantičke dimenzije dok svetlosni prodori višestruko obogaćuju kompoziciju. Isprepletane linearne, strukturalne i kolorističke vrednosti sliku čine dinamičnom celinom u kojoj nema slučajno postignutih rezultata.
Minucuizno tretirani grafički listovi idiom su stvaralačkog opusa Ranke Lučić Janković. Nepregledni horizonti dekomponovanog motiva izgrađeni su na kontrapuktu opozitnih odnosa površina koje su protkane linernim mrežama. Veliki broj malih partija, stvara jedinstvenu celinu u kojoj je sve podređeno opštem utisku. Igrom svetlosti i senke, i tonskom gradacijom stvaraju se površine različitih varijabiliteta. Da li će gledalac utonuti u vir ovih ritmičnih dešavanja ili sa distance pokušavati da pronikne u njihov enigmatičan sadržaj, zavisi od percepcije posmatrača.
Stvaralački proces za Vukašina Milovića je prilika da u datom trenutku odgovori na projekcije koje u njemu stvara prostor i vreme u kome radi. To potvđuje i skulptura „Aždaha“, nastala od artefakata uzetih sa novopazarskog otpada. Upotrebljeni metalni predmeti gube svoj prvobitni značaj i tehnikom varenja, u rukama autora, postaju deo nove umetničke stvarnosti. Izvijena glava, naglašeni, dugi vrat i snažno telo, otelotvorenje su zamišnjene predstave. Kao likovni ekvivalent skulpture izložen je moćan, slobodno tretiran crtež čije su dominantne crne površine prožete linijama različitih vrednosti.
Bojan Otašević je umetnik koji voli da istražuje u rasponu izgrađene poetike. Tematska orijentacija je ista a bavljenje različitim likovnim disciplinama (grafika, slika i crtež) prilika su za drugačiji pristup u realizaciji ideje. Slike nastale u „Sopoćanskim viđenjima“ su prepoznatljive vizuelne celine koje nastavljaju nemušti dijalog između posmatrača i portretisanog. Unutrašnje patnje i preispitivanja prepoznatljivog muškog lika svoje likovno otelotvorenje imaju kroz igru svetlosti i senke, suprostavljene odnose površina, intezivan kolorit i nazive kompozicija koji sugerišu umetnikov doživljaj slike.
Oslanjajući se na tradiciju starih evropskih majstora Mehmed Slezović je izgradio osoben likovni stil koji kao takav predstavlja vrednost za sebe. Svet realnih formi je predmet njegovog interesovanja ali je težište preneto sa vizuelnog na intelektualni plan. Ponirući u duhovnost predstavljenog motiva predmetna datost predstavlja drugačije sagledanu pojavnost sveta. Taj spoj vidljivog i nevidljivog postojanja dodatno je impliciran mističnom atmosferom koja je ostvarena efektnim sfumato prelazima izvednim u tehnici duboke štampe.
Slikarstvo Ervina Ćatovića deluje čistim plastičkim vrednostima. Sažimanjem apstraktnih i realnih formi nastaju ascijativni prizori u kojima reljefna tekstura i koloristički registar postaju ne samo aktivni estetski činioci već poseduju i simbolička značenja. U ovim kompozicijama do izražaja dolazi umetnikovo promišljanje likovnosti kroz organizaciju motiva, odnos površina, kretanje masa, kontraste i materijalnu diferencijaciju poteza. U osnovi, impulsivan gest ima ulgou da na što neposredniji način dočara izvor likovnih senzacija.

Olivera Vukotić