Opširnije: www.cik.org.rs
Edukativni programi CIK-a. Više…
Projekti CIK-a. Više…
Publikacije CIK-a. Više…
Međunarodna saradnja. Više…
Intervju sa dr. Milom Popović-Živančević (povod: osnivanje CIK-a). Više…

 

Kontakt:
Terazije 26, 11 000 Beograd
tel: + (381) 11 3626 161
tel/faks: +(381) 11 3626 346

 

 

CENTRALNI INSTITUT ZA KONZERVACIJU U BEOGRADU - CIK

Opšte informacije

Centralni institut za konzervaciju (CIK) predstavlja novu instituciju zaštite kulturne baštine u Srbiji i regionu Jugoistočne Evrope. Njegovo osnivanje je rezultat strateškog projekta Ministarstva kulture Republike Srbije, u kome je učestvovala i Vlada Republike Italije.

Na predlog Ministarstva kulture, Vlada Republike Srbije je 22. januara 2009. god donela odluku o osnivanju CIK-a, koji je počeo sa radom 1. oktobra 2009. godine.

Centralni institut za konzervaciju predstavlja interdisciplinarni, obrazovni, naučno istraživački i konzervatorski centar, i specijalizovanu ustanovu zaštite kulturnog nasleđa, sa učionicama, laboratorijama, ateljeima i radionicama za konzervaciju i restauraciju svih vrsta kulturnih dobara.

CIK je ujedno i sedište Regionalne alijanse ICOM (International Committee of Museums) za Jugoistočnu Evropu - ICOM SEE (www.icom-see.org).

Ono što novu instituciju zaštite kulturne i prirodne baštine čini drugačijom od dosadašnjih, jeste činjenica da je njen osnovni zadatak organizacija efikasne službe zaštite koja će u jedinstven sistem uključiti sve sadržaje materijalne i nematerijalne baštine i sve interdisciplinarne aktivnosti na zaštiti baštine.

Zadaci CIK-a obuhvataju stvaranje multidisciplinarne stručne i naučne baze u oblasti zaštite baštine, primenu multidisciplinarnih istraživanja u oblastima preventivne konzervacije i konzervatorskih tretmana, organizovanje akademskog i stručnog obrazovanja, kreiranje stručnog dokumentacionog sistema, podizanje nivoa profesionalnosti stručnih ustanova širom zemlje, umrežavanje službi zaštite, kao i uključivanje javnosti i odgovornih institucija vlasti u  očuvanje nasleđa i stvaranje strategije zaštite baštine.

Cilj Centralnog instituta za konzervaciju je primena integrativnog koncepta zaštite koji podrazumeva objedinjenu zaštitu kulturnog (materijalnog i nematerijalnog) i prirodnog nasleđa, i u svom radu poseban akcenat stavlja na metodologiju preventivne konzervacije, koja obuhvata sistem mera kojima se opasnosti po kulturnu baštinu identifikuju i predvide, pre nego što dođe do samog oštećenja kulturnog dobra, te se na taj način kulturno nasleđe čuva za buduće generacije. 

CIK predstavlja nukleus oko koga se gradi nova strategija zaštite i kulturna politika Vlade Republike Srbije u narednom periodu, a koja podrazumeva postavljanje zaštite baštine u okvire održivog razvoja.

Istorijat CIK-a

Na predlog Ministarstva kulture Republike Srbije, Vlada Republike Srbije je 22. januara 2009. godine donela Odluku o osnivanju nove institucije zaštite baštine, pod nazivom Centralni institut za konzervaciju u Beogradu (CIK), koja pored nacionalnog ima i regionalni karakter i značaj.

Osnivanje CIK-a kao nove institucije zaštite u regionu Jugoistočne Evrope predstavlja strateški projekat Ministarstva kulture Republike Srbije i Ministarstva spoljnih poslova Republike Italije. Do kraja septembra 2009. godine su  završene sve organizacione i administrativne procedure, i 1. oktobra 2009. godine CIK kreće sa svojim redovnim radom, odnosno započinje prvu fazu svog planiranog razvoja.

Pripremanje projekta osnivanja centralnog Instituta za konzervaciju (CIK) započelo je u toku 2002. godine. Naime, nakon analize, koju su obavili predstavnici Evropskog saveta, zaključeno je da službe zaštite baštine u Srbiji imaju najdužu tradiciju u regionu, kao i sačuvane institucionalne i profesionalne resurse, i da sve to predstavlja kvalitetnu bazu za formiranje regionalnog centra za zaštitu i konzervaciju za područje Zapadnog Balkana. Zato već krajem 2002. godine predstavnici Vlade Republike Italije stupaju u kontakt sa tadašnjim Ministarstvom kulture, i predlažu pomoć u revitalizaciji službe zaštite Narodnog muzeja i Srbije, preko osnivanja nove institucije zaštite.

Tokom 2005. počinje intezivnije da se radi na ovom značajnom regionalnom projektu, i on se definiše kao Centralni institut za konzervaciju u Beogradu - CIK. Ministarstvo kulture tada formira zajednički ekspertski tim, sastavljen stručnjaka iz institucija zaštite kulturne baštine u Srbiji i predstavnika Ministarstva inostranih poslova Italije, radi izrade Studije izvodljivosti i Elaborata o opravdanosti osnivanja.

Ekspertski tim je prvobitno činila grupa od 12 različitih stručnjaka, međutim aktivni deo koji je ujedno i okončao sve poslove na idejnim i osnivačkim dokumentima činili su: Miladin Lukić, arhitekta, konzervator savetnik iz Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture; dr Mila Popović Živančević, arheolog, konzervator-savetnik iz Narodnog muzeja u Beogradu; Radmila Petrović, hemičar, konzervator-savetnik iz Arhiva Srbije; Branka Šekarić, istoričar umetnosti, konzervator-savetnik iz Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture; Mikele Morana, arhitekta iz Minitarstva spoljnih poslova Italije; i Donatela Kavecali, arhitekta iz Visokog instituta za konzervaciju u Rimu.

Studija izvodljivosti je publikovana u srpsko-italijanskoj verziji decembru 2007. godine, kada je i organizovana njena javna prezentacija u Italijanskom kulturnom centru u Beogradu.

Nažalost, zbog čestih političkih promena, koje su imale za posledicu stalne kadrovske promene u Ministarstvu kulture Srbije, procedura za osnivanje CIK je okončana tek početkom 2009. godine, kada je 22. januara Vlada Republike Srbije, na predlog Ministarstva kulture, donela jednoglasnu Odluku o osnivanju Centralnog instituta za konzervaciju u Beogradu (CIK). U Odluci o osnivanju za v.d. direktora CIK-a imenovana je dr Mila Popović-Živančević. Od kraja septembra 2009. godine, nakon registracije kod Trgovinskog suda u Beogradu, nova institucija zaštite zvanično počinje sa radom.

Poseban doprinos u definisanju i realizaciji ideje nove institucije zaštite kulturne baštine, direktno su pružili saradnici Odeljenja za preventivnu zaštitu «Dijana» Narodnog muzeja u Beogradu* (OPŠIRNIJE: Odeljenje za preventivnu zaštitu DIANA, Narodnog muzeja u Beogradu. Nakon konstituisanja CIK-a «Dijana»; njeni saradnici, projekti na kojima su radili, kao i njihovi partneri, izlaze iz okvira delatnosti Narodnog muzeja, i direktno se od 1. oktobra 2009. godine uključuju u organizacionu strukturu CIK-a.

Takođe, projekti ICOM SEE (Regionalne Alijanse ICOM-a za Jugoistočnu Evropu), prelaze sa «Dijanom» iz Narodnog muzeja u CIK, i time stvaraju ozbiljnu profesionalnu bazu za delovanje nove institucije. To se pre svega odnosi na osnovni strateški projekat Revitalizacija kulturnog i prirodnog nasleđa u regionu Jugoistočne Evrope, sa čitavim nizom njegovih podprojekata koji su u toku.

Osnivanje Centralnog instituta za konzervaciju, koji objedinjuje u jedinstven sistem zaštite sve sadržaje baštine i sve aktivnosti na zaštiti, dobilo je veliku profesionalnu podršku stručnjaka iz ICOM-a, UNESCO-a, ICCROM-a, kao i institucija zaštite kulturnog nasleđa iz Francuske, Holandije, Velike Britanije itd.

Faze razvoja CIK-a

Planirano je da osnivanje Centralnog instituta za konzervaciju teče u tri faze.

U prvoj fazi, započetoj 2009. godine, aktivirana je Kancelarija za osnivanje CIK-a, kako bi mogli da se realizuju prvi edukativni programi i projekat rekonstrukcije. Kancelarija se nalazi na adresi Terazije 26 u Beogradu. Edukativni programi u prvoj fazi bili su namenjeni, pre svega, specijalizaciji i osavremenjavanju znanja već postojećih stručnjaka konzervatora-restauratora, u skladu sa evropskim i svetskim standardima. Ovi programi su uključivali i određeni broj mladih ljudi, koji su se na taj način pripremili za stručne poslove na konzervaciji svih vrsta kulturnih dobara. Prvi edukativni programi osim teorijske nastave, obuhvatali su i praktičan rad u okviru Ateljea za konzervaciju keramike, stakla i vitraža, i Ateljea za konzervaciju mozaika i kamena.

Uz ove radionice nastavio se i razvoj Diplomskih akademskih studija preventivne konzervacije (Mastera) na Univerzitetu u Beogradu.

Odeljenje za preventivnu konzervaciju ”Dijana” je nastavio da razvija svoju edukativnu i praktičnu delatnost u Srbiji i regionu, realizujući program iz preventivne konzervacije za muzejsku mrežu Srbije i region Jugoistočne Evrope. Pored toga, odeljenje za očuvanje nematerijalne baštine je počelo sa radom, a Centar za multidisciplinarna istraživanja je postavio temelje naučno-istraživačkog rada, i priprema reference za akreditaciju za naučni rad.

U drugoj fazi, (2011.-2012. god), počinju radovi na uređenju i rekonstrukciji glavne zgrade CIK-a (oko 2000 m2). Osniva se istraživačka laboratorija i nastavlja osnivanje ateljea u okviru Centra za konzervaciju-restauraciju. Razvijaju se Ateljei za konzervaciju mozaika i kamena; metala; slika na platnu, papiru i drvetu; zidnih slika- fresaka; konzervaciju organskog materijala, keramike, stakla i vitraža; tekstila, kostima i krzna.

U ovoj fazi započela je nabavka i montiranje opreme čime će biti omogućeno aktiviranje prve funkcionalne celine glavne zgrade. Zahvaljujući donaciji Vlade Republike Italije, koja se odnosi na realizaciju edukativnih programa iz preventivne konzervacije, dokumentacije, konzervacije savremenog kompozitnog slikarstva, tekstila, metala, kamena, fresaka i arheološke konzervacije; nabavljena je potrebna oprema i materijal.

Osim toga, ova faza obuhvata dalji razvoj Diplomskih akademskih studija preventivne konzervacije (Mastera) na Univerzitetu Singidunum, u Beogradu.

Takođe, sledi dalji razvoj svih edukativnih programa iz preventivne konzervacije, kurativne konzervacije i restauracije, dokumentacije, za profesionalce iz Srbije i regiona, i jednog broja mladih bez konzervatorskog iskustva.

U trećoj fazi, od 2013. godine, Institut dostiže projektovani obim, prema Studiji izvodljivosti: dovršava se razvoj svih sektora, osnivaju se Ateljei za konzervaciju arhitektonskog nasleđa, arhivske i bibliotečke građe, audio vizuelne i kinotečke građe, i završava se nabavka i montiranje celokupne potrebne opreme.

Predviđa se proširenje radnog prostora CIK-a, koji prema Studiji izvodljivosti treba da zauzima površinu od najmanje 10.000 m².

Misija

Delatnost CIK-a je usmerena kako na Srbiju tako i na region Zapadnog Balkana, i šire, na region Jugoistočne Evrope, i obuhvata sledeće ciljeve:

• Uključivanje i povezivanje svih vrsta kulturnih dobara u regionu i svih aktivnosti na njihovoj zaštiti, u jedinstven i efikasan sistem zaštite;

• Organizovanje multidisciplinarnog obrazovanja na akademskom i stručnom nivou, povezanog sa univerzitetima. Prvi takav program iz preventivne konzervacije započeo je 24. novembra 2008. godine na Univerziteu u Beogradu, u saradnji sa Univerzitetom Pariz I Panteon – Sorbona;

• Formiranje odgovarajuće multidisciplinarne stručne i naučne baze za oblast zaštite baštine;

• Primenu multidisciplinarnih istraživanja u oblastima preventivne konzervacije i konzervatorskih tretmana;

• Organizovanje jedinstvenog dokumentacionog sistema za oblast zaštite, na regionalnom i međunarodnom nivou; uspostavljanje jedinstvene terminologije;

• Razvoj izdavačke delatnosti u domenu zaštite i brige za baštinu;

• Podizanje nivoa profesionalnosti u brizi za zaštitu i očuvanje kulturnog nasleđa;

• Podizanje nivoa profesionalnosti u procesu odlučivanja o nasleđu; izrazitiji i kvalitetniji uticaj profesionalaca u društvenoj zajednici;

• Jačanje komunikacija između svih učesnika u sistemu zaštite;

• Odgovarajuća prezentacija baštine i njene zaštite, uključivanje šire javnosti i odgovornih institucija vlasti u aktivnosti očuvanja nasleđa, razvijanje svesti o značaju i brizi za očuvanje baštine;

• Razvoj različitih partnerskih veza, marketinga; postavljanje konzervacije kao ekonomske kategorije u sistemu održivog razvoja;

• Pozitivno uvođenje zaštite baštine u savremeni život u okviru održivog razvoja, kako bi se nasleđe prenosilo na buduće generacije u svom očuvanom integritetu;

• Umanjivanje, ublažavanje i eliminisanje rizika po vrednost, stanje i očuvanje baštine;

• Razvijanje snažne regionalne i međunarodne saradnje, na polju objedinjavanja i razmene znanja, iskustva, naučnih rezultata, kao i stalno stručno usavršavanje;

• Kreiranje i sprovođenje jasno osmišljene strategije zaštite; sistematsko, dugoročno planiranje aktivnosti u delatnostima preventivne zaštite i konzervacije – restauracije;

• Institucionalno organizovanje jedinstvenog sistema zaštite i očuvanja baštine, koji sistemski objedinjuje znanje, iskustvo, nauku, konzervaciju, opremu, kadrove i finansije.

Struktura CIK-a

Centralni institut za konzervaciju - CIK povezuje sve sadržaje materijalnog i nematerijalnog kulturnog i prirodnog nasleđa, u jednu celinu (integrativni princip).

Cilj CIK-a je da organizuje i sprovodi integrativni sistem, koji obuhvata sve aktivnosti na zaštiti baštine u Srbiji i regionu Jugoistočne Evrope, i to čini preko svojih šest organizacionih jedinica:

1. Centar za edukaciju
2. Centar za multidisciplinarna istraživanja
3. Centar za preventivnu konzervaciju “Dijana”
4. Centar za konzervaciju – restauraciju
5. Centar za dokumentaciju
6. Centar za komunikaciju

Centar za edukaciju je odgovoran za organizaciju multidisciplinarnog obrazovanja na akademskom i stručnom nivou, i stalnog stručnog usavršavanja.

Osim master programa Diplomske akademske studije preventive konzervacije, Centar za edukaciju organizuje: letnje škole, radionice, seminare, specijalističke kurseve, i druge edukativne programe za stručnu publiku i širu javnost.

Centar za multidisciplinarna istraživanja ima obavezu da formira multidisciplinarnu naučnu i stručnu bazu u zaštiti baštine, primeni multidisciplinarna istraživanja u preventivnoj konzervaciji i konzervatorskom tretmanu, kao i da razvije regionalnu i međunarodnu saradnju na objedinjavanju i razmeni znanja, iskustva i naučnih rezultata.

Centar za preventivnu konzervaciju ”Dijana” odgovoran je za sistematsko planiranje i implementaciju principa preventivne konzervacije baštine, kao i za menadžment rizika i vanrednih situacija u muzejima. Ovaj centar organizuje edukativne programe, sprovodi istraživanja i analizu stanja, i formira  i implementira projekte iz preventivne konzervacije.

Centar za konzervaciju-restauraciju se bavi konzervacijom i restauracijom svih vrsta kulturnih dobara materijalne i nematerijalne baštine, razvijanjem i realizacijom programa, projekata i studija iz oblasti konzervacije-restauracije kulturnih dobara i razvijanjem i realizacijom edukativnih programa u toj oblasti. Pored toga, Centar pruža stručnu pomoć u oblasti konzervacije kulturnih dobara.

U okviru centra za konzervaciju-restauraciju trenutno fukcionišu: Odeljenje za muzejske predmete i građu (Atelje za konzervaciju keramike, stakla i vitraža, Atelje za konzervaciju mozaika i kamena, Atelje za konzervaciju metala; Atelje za konzervaciju slika na platnu, papiru i drvetu; Atelje za konzervaciju tekstila; Atelje za konzervaciju organskog materijala), Odeljenje za očuvanje nematerijalne baštine i Odeljenje za arheološke lokalitete. Tokom 2011. godine počeo je sa radom i Odeljenje za nepokretna kulturna dobra. U kasnijim fazama razvoja Instituta planirano je osnivanje Odeljenja za arhivsku i bibliotečku građu i Odeljenja za audiovizuelnu i digitalnu građu i dr.

Centar za dokumentaciju je odgovoran za organizovanje baze podataka CIK-a, kao i jedinstvenog dokumentacionog sistema stanja kulturne baštine, preventivne konzervacije, materijala i opreme za konzervaciju, multidisciplinarnih istraživanja itd.

Centar za komunikaciju je odgovoran za prezentaciju baštine, razvoj partnerskih veza, marketinga, izdavaštva u oblasti zaštite kulturnog i prirodnog nasleđa, i razvijanje svesti o brizi za baštinu u javnosti.