Tel: 011 32 07 446, 011 32 07 466
e-mail: ili .

 

STUDIJSKI PROGRAM DIPLOMSKIH AKADEMSKIH STUDIJA
PREVENTIVNE KONZERVACIJE
NA UNIVERZITETU U BEOGRADU

Studijski program diplomskih akademskih studija iz preventivne konzevacije pripremljen je u saradnji Narodnog muzeja u Beogradu (Odeljenja za preventivnu zaštitu Dijana) i Univerziteta Pariz I Panteon-Sorbona, a nastava će biti realizovana na Beogradskom univerzitetu. U Evropi, sličan studijski program postoji na samo tri univerziteta – Univerzitet Kardif (Kardif, Velika Britanija), Master Briga o zbirkama; Univerzitet Nortumbrija (Njukastl, Velika Britanija), Master iz preventivne konzervacije; Univerzitet Pariz I, Panteon – Sorbona (Pariz, Francuska), Master iz istorije umetnosti, specijalizacija preventivna konzervacija. Program su finansijski pomogle Francuska i Holandska ambasada u Beogradu.

Ovaj studijski program je multidisciplinaran, i bavi se konceptom preventivne konzervacije kulturnih dobara. Svrha studija je da se koncept preventivne konzervacije uvede u funkcionisanje muzeja, arhiva i biblioteka, kako bi se umanjila oštećenja i propadanje pokretnih kulturnih dobara, a u skladu sa preporukama međunarodnih institucija i organizacija koje se bave konzervacijom (UNESCO, ICOM, ICCROM, Kanadski konzervatorski institut, Holandski institut za kulturnu baštinu, Evropsko udruženje konzervatora). Takođe, ovim programom predviđeno je i iniciranje saradnje profesionalaca iz institucija zaštite sa različitim obrazovnim i naučnim institucijama, ali i da se uspostavi veza sa publikom. Program se realizuje u okviru društveno-humanističkih, prirodnih i tehničko-tehnoloških nauka. Najvažniji cilj ovog programa je da se studenti upoznaju sa konceptom preventivne konzervacije, i sa nivoima njene primene u muzejima, bibliotekama i arhivima. Isto tako, studenti bi trebalo da nauče da prepoznaju procese koji dovode do degradacije kulturnih dobara, i da objasne načine njihove kontrole ili eliminacije.

Predviđeno je da program studija traje jednu godinu, i da se sastoji od teorijske i praktične nastave. Teorijska nastava će se odvijati u prostorijama Rektorata, dok praktična nastava podrazumeva vežbe u različitim institucijama zaštite (muzeji, galerije, arhivi...) i rad na studijama slučaja (primena teorijskog znanja u svim segmentima rada – rukovanje, pakovanje, transport, depo, izložbe; praćenje i kontrola uslova čuvanja i izlaganja, zaštita od faktora propadanja; obezbeđenje; vanredne situacije). Praktični deo studija će biti zaključen stažom u trajanju od dva meseca.

Sadržaj studija podeljen je u šest modula, koje čine različiti kursevi:

Modul 1 – Teorija konzervacije – odnosi se na istorijat razvoja preventivne konzervacije, osnovnu terminologiju, osnovne etičke principe profesionalnog ponašanja, pravne okvire u zaštiti baštine i sistem zaštite.
Modul 2 – Komunikacija – podrazumeva veštine neophodne u komunikaciji sa stručnom i širom javnošću u domenu, i u timskom radu sa kolegama.
Modul 3 – Uticaj okruženja na muzejsku, arhivsku i bibliotečku građu – razmatra faktore koji izazivaju propadanje zbirki i fondova, i načine njihove kontrole i regulacije.
Modul 4 – Menadžment u konzervaciji – odnosi se na metodologiju utvrđivanja stanja zbirki, na procene rizika uz primenu sistematskog pristupa, kao i na načine planiranja i razvoja projekata na osnovu urađene procene i analize stanja.
Modul 5 – Izborni modul – posvećen je direktnoj primeni koncepata preventivne konzervacije u slučaju specifičnih tipova zbirki. Ovi kursevi će omogućiti studentima da uvećaju svoje znanje u specifičnoj oblasti, i predstavljaju metodološku vežbu primene teoretskih znanja.
Modul 6 – Izrada završnog rada – sastoji se od staža u trajanju od dva meseca, u jednoj od institucija zaštite, kom sledi izrada završnog rada.

Program je namenjen profesionalcima, koji već rade u jednoj od institucija zaštite pokretnih kulturnnih dobara (muzej, arhiv, biblioteka), ali i studentima koji su završili osnovne četvorogodišnje studije, iz zemalja regiona Jugoistočne Evrope. Profesionalno iskustvo, potreba za obučenim kadrom u službama zaštite i rezultati tokom redovnih studija su tri osnovna kriterijuma za upis studenata. Takodje, neophodno je znanje engleskog jezika, a poželjno je i znanje francuskog. Svake godine može biti upisano petnaest studenata. Na kraju programa stiče se akademski naziv diplomirani konzervator – Master.

Istorijat konzervacije i preventivne konzervacije
Predavanja obuhvataju:

• koncept konzervacije i restauracije i preventivne konzervacije,
• razvoj metodologije konzervacije i preventivne konzervacije,
• definicije i terminološka tumačenja (uvođenje i korišćenje stručnih izraza i međunarodno prihvaćene terminologije),
• različita tumačenja opsega konzervacije i preventivne konzervacije,
• preventivna konzervacija kao strategija (evropske strategije preventivne zaštite, preventivna zaštita kao nacionalna strategija).

Profesionalno ponašanje i etika u konzervaciji
Predavanja obuhvataju razvoj, osnovna etička pitanja i primenu osnovnih etičkih principa u muzejskoj profesiji kroz:

• osnovne principe profesionalne prakse za muzeje i za zaposlene,
• razvoj etičkih principa u konzervaciji,
• lično ponašanje i profesionalnu odgovornost muzejskih radnika prema zbirkama, javnosti, kolegama i profesiji,
• IKOM-ov etički kodeks.

Zakonodavstvo i administracija u oblasti konzervacije
Predavanja obuhvataju:

• opšte pravne međunarodne, nacionalne i lokalne okvire u zaštiti baštine (važeći zakoni u zaštiti kulturne baštine, procedure)
• pravni i ekonomski kontekst konzervacije i restauracije,
• administraciju i upravljanje kulturnim sektorom (institucije i službe zaštite),
• institucionalne standarde (upravljanje, finansijski standardi, istraživački standardi u konzervaciji).

Komunikacija i medijacija
Predavanja obuhvataju sledeće teme:

• komunikacija s medijima (tv, radio, novine, časopisi....)
• osnovni principi komunikacije sa zaposlenima, projektim timom, saradnicima, formiranje timova...
• komunikacija sa kolegama iz drugih muzeja i institucija zaštite
• korporativni identitet (logo, boja....)
• sponzorstvo
• partnerstvo (na lokalnom, regionalnom i međunarodnom nivou)
• komunikacija sa okruženjem (zajednicom) u kojoj institucija deluje
• tehnike komunikacije (savladavanje veštine usmenog i pisanog izlaganja i prezentacije)
• edukacija publike (stručna vođenja, predavanja, izložbe...) i edukacija muzejskih profesionalaca (seminari, konferencije, radionice...)
• animacija (radionice, izložbe, dani otvorenih vrata, spektakli, projekcije filmova...)

Klimatski uslovi
Predavanja obuhvataju:

• uvodno predavanje iz osnovnih fizičkih pojmova koji se odnose na klimatske uslove (veličine, jedinice za merenje, pojam mehanizama temperature i toplote, vaporizacija i kondenzacija),
• pojam relativne vlažnosti i temperature u konzervaciji, uticaj neadekvatne relativne vlažnosti i temperature na materijale i zgradu (oscilacije relativne vlažnosti, visoka relativna vlažnost, visoke i niske temperature, time response of objects - prag osetljivosti predmeta, uloga zgrade u kontroli klimatskih uslova),
• strategije kontrole i regulacije klimatskih uslova (praćenje, kontrola i regulacija-oprema i instrumenti, tampon materijali, vitrine),
• osnovne fizičke pojmove koji se odnose na svetlo,
• postojeće smernice za osvetljenje u muzejima, arhivima, bibliotekama,
• osetljivost materijala na svetlosno zračenje,
• postojeće sisteme osvetljenja (prednosti i mane) i kontrolu osvetljenja

Zagađivači i materijali koji se koriste u konzervaciji
Predavanja obuhvataju faktore unutrašnjeg i spoljašnjeg zagađenja, njihov uticaj na materijale i osnovne principe kontrole zagađenja u muzeju, biblioteci ili arhivu. Novi pristupi u kontroli bazirani na risk menadžmentu/upravljanju rizicima. Predavanja tkđ obuhvataju osnovnu tipologiju, osnovne karakteristike i uticaj materijala koji se koriste za odlaganje i izlaganje muzejskih predmeta i arhivske i bibliotečke građe na predmete.
Kontrola štetočina
Predavanja obuhvataju :

• osnovni uvod u klasifikaciju štetočina, vrste, anatomiju, razmnožavanje, uslovi za opstanak, štetni uticaj na materijale,
• strategije kontrole štetočina (integrated pest management).

Zaštita od požara, provala i krađa
Predavanja obuhvataju osnovne principe protiv-požarne i protiv-provalne bezbednosti u muzejima, bibiliotekama i arhivima, korišćenje i značaj istorijskih i statističkih podataka u analizi postojećih uslova i izradi plana zaštite.
Transport
Predavanja obuhvataju:

• prepoznavanje i predviđanje incidenata i intenziteta hazarda koji se javljaju prilikom transporta,
• karakteristike zaštitnog pakovanja,
• osnovne principe prilikom pakovanja, izradu zaštitnog pakovanja i načine zaštite fragilnih predmeta, širenje znanja o pakovanju u konzervaciji na osnovu informacija o tehnikama pakovanja u industriji i na osnovu istraživanja u konzervaciji,
• osetljivost materijala na fizičke sile (šok i vibracije na prvom mestu).

Vanredne prilike
Predavanja obuhvataju:

• aktivnosti na pripremanju za slučaj vanredne situacije (požar, poplava, nevreme, ratne prilike),
• prevenciju i ublažavanje posledica vanrednih situacija,
• izradu plana za vanredne situacije kao i razvoj i implementaciju planova za vanredne situacije i različitih strategija koje se koriste tokom i posle vanredne situacije,
• načine komunikacije i korišćenja svih resursa i formiranje mreža na lokalnom i na regionalnom nivou.

Dokumentacija
Predavanja obuhvataju uvod u ulogu, funkciju i značaj dokumentacije u konzervaciji kulturnih dobara u muzejima, bibliotekama i arhivama, opis različitih tipova dokumentacije, bave se grupisanjem i vrstama podataka, principima i metodama grupisanja i sortiranja podataka, kao i tehnikama i tehnologijama izrade baze podataka.
Uvod u menadžment u konzervaciji

• razvijeni sistemi upravljanja za neprofitne ustanove, uključujući alatke poput kontekstualne analize (SWOT, PEST)
• primena upravljačkih mehanizama u oblasti zaštite zbirki i uspostavljanje ciljeva i zadataka konzervacije.

Procena stanja uslova čuvanja i izlaganja i zbirki
Predavanja obuhvataju:

• različite vrste i metodologije procena: način funkcionisanja insitucije (procedure, organizacija), arhitektura, zbirke (uslovi čuvanja, izlaganja, konzervacija, broj zbirke),
• snimanje stanja i metode prikupljanja, obrade i analize podataka, kvantifikaciju informacija za potrebe menadžmenta u konzervaciji,

Menadžment rizika
Predavanja obuhvataju osnovne principe menadžmenta rizika u domenu zaštite kulturne baštine sa ciljem ustanovljavanja prioriteta i razvoja strategija konzervacije: koncept i identifikacija rizika, analiza, procena rizika, razvoj opcija za tretman rizika.

Arhitektura i organizacija i funkcionalnost prostora
Predavanja obuhvataju:

• uvod u osnovne arhitektonske principe,
• istorijat muzejskih zgrada (prilagođavanje zgrade novim sadržajima, rekonstrukcije zgrade, adaptacije starih zgrada – istorijskih zdanja, proširenje i dogradnja postojećih muzejskih zgrada-istorijskog spomenika, izgradnja nove zgrade za muzej),
• opšti zahtevi muzejske zgrade-prostora i njene karakteristike (stanje muzejske zgrade, čuvanje i izlaganje-depoi, radni prostori, izložbeni prostori),
• organizacija depoa i izložbenog prostora (oprema, ambalaža, vitrine).

Planiranje i izrada projekta
Predavanja obuhvataju:

• razvijanje i procenu opcija na osnovu ustanovljenih prioriteta (kratkoročno i dugoročno planiranje) - strateško planiranje,
• izrada plana aktivnosti (tehnike, metode i resursi),
• prikupljanje sredstava – fundraising,
• planovi  konzervacije,
• monitoring adekvatnosti izabranih strategija
• analiza troškova i dobiti (costs and benefits analysis),
• sistemski pristup.

Logistika u preventivnoj konzervaciji
Predavanja obuhvataju:

• sredstva i metode organizacije službe preventivne konzervacije,
• optimizacija procedura,
• praktična primena.

Kurs M5.1 Preventivna konzervacija slika
Kurs M5.2 Preventivna konzervacija crteža i grafika
Kurs M5.3 Preventivna konzervacija u bibliotekama i arhivama
Kurs M5.4 Preventivna konzervacija arheoloških predmeta
Kurs M5.5 Preventivna konzervacija tekstila
Kurs M5.6 Preventivna konzervacija predmeta od drveta